Một bộ sưu tập những suy nghĩ, quan sát và kết nối mà tôi tiếp tục bổ sung theo thời gian. Bài viết này không có điểm kết thúc

Reflections là gì?.

Có những cuốn sách mình đã đọc từ rất lâu. Lâu đến mức bây giờ, nếu ai hỏi về cốt truyện, có lẽ mình chỉ nhớ được vài mảnh vụn. Có những bộ phim từng xem rất say mê, vậy mà tên nhân vật cũng đã lẫn vào đâu đó cùng năm tháng.

Thế nhưng, điều kỳ lạ là tác phẩm hay thường không rời đi cùng những chi tiết ấy.

Chúng luôn để lại một điều gì đó. Có khi chỉ là một câu nói ngắn ngủi. Có khi là một hình ảnh rất bình thường. Cũng có khi là một ý nghĩ, lặng lẽ ở lại trong lòng mình mà chính mình cũng không biết từ lúc nào.

Sau nhiều năm đọc sách, xem phim, đọc hồi ký hay những câu chuyện được kể bằng nhiều hình thức khác nhau, mình dần nhận ra một điều thú vị hơn.

Những tác phẩm ấy không còn đứng riêng lẻ.

Chúng bắt đầu tìm đến nhau.

Một nhân vật trong cuốn tiểu thuyết mình đọc cách đây vài năm bỗng gợi nhớ đến một người trong bộ phim vừa xem tuần trước. Một khung cảnh ở miền quê trong một câu chuyện lại bất ngờ nối với một đoạn hồi ký của một con người sống ở nửa kia thế giới. Có những suy nghĩ tưởng như rất xa nhau, nhưng rồi một ngày lại lặng lẽ chạm vào nhau như thể chúng vốn thuộc về cùng một câu chuyện.

Mình không còn chỉ đọc từng cuốn sách hay xem từng bộ phim nữa. Trong đầu mình, chúng dần kết nối thành một mạng lưới. Con người, cảnh vật, nơi chốn, những lựa chọn, những mất mát, những ước mơ… cứ âm thầm gọi tên nhau, bổ sung cho nhau và soi sáng lẫn nhau.

Có lẽ vì thế mà Reflections ra đời.

Không phải để kể lại một cuốn sách hay đánh giá một bộ phim. Cũng không hẳn để ghi lại điều mình học được.

Mình chỉ muốn có một nơi để giữ lại những mảnh ghép còn sót lại sau mỗi tác phẩm. Rồi từ những mảnh ghép ấy, thử vẽ nên một tấm bản đồ của riêng mình — nơi những câu chuyện vốn không hề quen biết lại có thể gặp nhau, đối thoại với nhau, và đôi khi cùng chỉ về một sự thật rất giản dị của con người.

Có thể vài năm nữa, mình sẽ đọc lại cùng một cuốn sách và nhận ra một điều hoàn toàn khác. Xem lại một bộ phim cũ rồi bỗng thấy mình đang đứng về phía một nhân vật mà trước đây chưa từng để ý. Có lẽ tác phẩm không thay đổi. Chỉ là mình đã khác đi.

Vì thế, bài viết này sẽ không bao giờ có điểm kết. Mỗi cuốn sách, mỗi bộ phim, mỗi câu chuyện mình gặp trên đường đời có thể sẽ để lại thêm một mảnh ghép mới, hoặc khiến mình lặng lẽ sửa đi một mảnh ghép cũ. Và biết đâu, sau rất nhiều năm nữa, khi nhìn lại tấm bản đồ ấy, mình sẽ hiểu rõ hơn không chỉ những tác phẩm mình từng yêu quý, mà còn hiểu rõ hơn chính mình.

Ước Mơ!

Khép lại những trang văn "Của Chuột và Người" điều ám ảnh tôi đến tận cùng không phải là bi kịch nghiệt ngã của số phận, mà là thanh âm của những giấc mơ. Cách George và Lennie thì thầm về một mảnh đất, về trang trại của riêng họ, chân thực và đau đáu đến mức tôi ngỡ như mình có thể chạm tay vào nhúm đất tơi xốp ấy.

Vài luống rau, bầy thỏ mềm mại, một mái nhà che nắng che mưa… Steinbeck không vẽ ra một bức tranh điền viên để làm vui lòng độc giả. Ông lặp đi lặp lại những huyễn cảnh ấy bởi đó là chiếc mỏ neo duy nhất giữ cho hai linh hồn khốn khổ không bị cuốn phăng vào hố sâu của những tháng ngày làm lụng nhọc nhằn, vô thủy vô chung.

Từ những lời thì thầm của George, tôi nhận ra rằng: hình hài của một giấc mơ chỉ thực sự cất tiếng khi nó đủ trần trụi và tường minh.

Không phải là những mỹ từ sáo rỗng như “rồi một ngày mình sẽ hạnh phúc” hay “mình sẽ thành công”. Mộng tưởng phải là thứ ta có thể ngửi thấy mùi hương, có thể mường tượng được tia nắng mai sẽ xiên qua khe cửa sổ góc phòng nào, ta sẽ ngồi đọc sách ở đâu, hay tiếng gió xạc xào trong khu vườn ra sao. Khi ấy, ước mơ thôi không còn là ảo ảnh xa xăm nơi chân trời. Nó hóa thành một chốn nương thân thực sự trong tâm tưởng, một ngôi nhà tàng hình mà ta luôn có thể tìm về để trú ngụ.

Mỗi lần George họa lại giấc mơ cho Lennie nghe, đó không phải là sự luyến láy tuyệt vọng. Đó là nghi thức thắp lửa. Họ đang trót vay mượn hơi ấm của tương lai để ủ ấm cho một hiện tại quá đỗi rã rời. Giây phút họ đắm chìm vào mường tượng ấy, sự khắc nghiệt của thực tại bỗng chốc trở nên dễ dàng để bước qua hơn.

Sau cùng, dư vị của Của Chuột và Người để lại trong tôi chẳng phải là đức tin ngây thơ rằng mọi ước mơ rồi sẽ đơm hoa kết trái. Nó để lại một tiếng thở dài thấu hiểu: Con người đôi khi cần một huyễn cảnh đủ chi tiết để bấu víu. Không phải để trốn chạy thực tại, mà để giữa cuộc viễn hành mịt mù này, mỗi việc ta làm hôm nay, ta đều biết đôi chân mình đang bước về phía nào của ánh sáng.

Đi

Ký ức đôi khi giống như một thước phim quay chậm, đưa tôi ngược dòng thời gian về lại những năm tháng tiểu học. Khi ấy, cậu bé mười tuổi là tôi vẫn còn thu bé thế giới trong một vùng quê thưa thớt bóng người. Quanh nhà chỉ lác đác vài mái ngói nhường chỗ cho cỏ cây mọc um tùm, xa xa là những mảng rừng nhỏ rải rác như những vệt màu hoang sơ mời gọi khám phá.

Ngày ấy, đôi chân tôi mang một niềm khát khao xê dịch đến kỳ lạ. Đó không hẳn là đi chơi, mà là những cuộc “thám hiểm” thực thụ. Có khi tôi độc hành rảo bước, có lúc lại cọc cạch vần vô lăng chiếc xe đạp cũ mèm. Nhưng vui nhất vẫn là những ngày tụ tập cùng mấy đứa anh em họ và đám bạn trong xóm.

Cái nắng trưa hè hừng hực đổ lửa rọi xuống con đường đất lởm chởm sỏi đá, soi bóng dăm ba đứa trẻ đen nhẻm đang rồng rắn nối đuôi nhau. Mỗi lần mỏi chân tấp vào một bóng râm, cả đám lại rôm rả dăm ba câu chuyện “lông gà vỏ tỏi”. Cảnh tượng ấy, cái không khí ấy, giờ ngẫm lại hệt như chuyến hành trình dọc theo đường ray xe lửa của bốn cậu nhóc Gordie, Chris, Teddy và Vern trong bộ phim Stand By Me (1986).

“Chúng tôi chỉ rời đi vỏn vẹn hai ngày, nhưng không hiểu sao khi trở về, thị trấn dường như đã đổi khác — nó trở nên bé nhỏ hơn”. Dọc theo những thanh tà vẹt trải dài dưới nắng gắt mùa hè, hành trình trong Stand By Me không đơn thuần là một cuộc vui, mà là một nghi lễ trưởng thành. Chúng tôi của những ngày mười tuổi ấy cũng vậy, cứ mải miết đi, đinh ninh rằng mùa hè là bất tận và những bước chân lấm lem bùn đất kia đang nới rộng lằn ranh của thế giới.

Niềm vui ngày thơ bé thật trong trẻo. Đó có thể là tiếng reo hò ầm ĩ khi phát hiện ra một vũng nước mưa đọng lại. Nó chẳng to như hồ, nhưng đủ để năm sáu đứa trẻ lao rầm xuống vẫy vùng, rửa trôi cái nóng oi ả. Có lúc, “kho báu” chỉ là một vũng sình lún sâu vết bánh xe; thế mà cả bọn vẫn hì hục cặm cụi vớt từng con bo bo mang về cho cá ăn. Và tất nhiên, cuộc thám hiểm nào cũng có hiểm nguy — giống như cảnh bốn đứa trẻ trong phim phải chạy trốn đoàn tàu hay đàn chó dữ, chúng tôi cũng từng vắt chân lên cổ chạy thục mạng vì lỡ dại ném đá chọc phá một tổ ong.

Theo thời gian, từng ngóc ngách, con mương, rặng dừa nơi ấy đều được chúng tôi thuộc nằm lòng. Chúng tôi đã cùng nhau chia sẻ những bí mật ngây ngô nhất, để rồi sau này, khi lớn lên, tôi thấu hiểu tận cùng câu thoại đầy ám ảnh cuối phim Stand By Me: “Tôi chưa từng có lại những người bạn nào giống như những người bạn tôi đã có khi mười hai tuổi…”

Rồi bẵng đi một thời gian dài, dòng chảy cuộc đời cuốn những đứa trẻ ngày ấy vào guồng quay của sự trưởng thành. Tới tận ngày hôm nay, tôi bỗng khựng lại. Đã bao lâu rồi, tôi chưa thực sự “đi” theo đúng nghĩa của từ này?

Giờ đây, những chuyến đi của tôi thường gắn liền với gia đình, con cái, được đóng khung gọn gàng trong những khu resort bãi biển xa hoa, lịch trình được lên sẵn, mọi nhu cầu được phục vụ tận tình. Đó là sự nghỉ dưỡng, an toàn và êm ái. Nhưng kỳ lạ thay, cái cảm giác đủ đầy ấy lại thiếu vắng sự rạo rực của những điều chưa biết, thiếu đi cái nhịp đập thổn thức của một trái tim tự do.

Tôi bỗng thèm khát những chuyến hành trình mang đậm triết lý của Before Sunset (2004).

Tôi chới với tìm lại những chuyến đi vô định, không lịch trình, không điểm đến cụ thể, nơi bản thân việc “di chuyển” mới là đích đến thực sự.

Tôi muốn được như Jesse và Céline, lang thang vô định giữa những con phố xa lạ mà không cần liếc nhìn bản đồ hay đồng hồ. Trong Before Sunset, không có những cảnh hành động kịch tính, chỉ có hai con người vừa bước đi vừa trò chuyện không ngừng dọc theo những ngõ hẻm, công viên, trên những chuyến phà trôi lững lờ. Họ đi không phải để đến một danh lam thắng cảnh, mà đi để kết nối, để bóc tách những ngóc ngách sâu thẳm trong tâm hồn mình qua những cuộc hội thoại miên man.

Tôi cũng khao khát một chuyến đi như thế. Một chuyến đi mở lòng với sự ngẫu hứng, để đôi chân tự do dẫn lối, để tình cờ gặp gỡ những con người lạ kỳ mang theo những câu chuyện lướt qua đời mình như những cơn gió thoảng, nhưng đủ sức làm ta thay đổi nhân sinh quan. Sự lãng mạn của việc xê dịch không nằm ở đích đến rực rỡ, mà nằm ở những khoảnh khắc bất chợt ta nhận ra mình đang thực sự sống trong hiện tại, trân trọng từng phút giây trôi qua trước khi “hoàng hôn buông xuống”.

Ngẫm lại, từ những bước chân khám phá lấm lem bùn đất tuổi thơ trong Stand By Me cho đến khao khát một sự kết nối tự do, ngẫu hứng của tuổi trưởng thành trong Before Sunset, điều tôi thực sự muốn lúc này là trở về với bản chất nguyên thủy nhất của những chuyến đi. Không ràng buộc, không sắp đặt. Chỉ đơn giản là bước đi, và tận hưởng việc đi, như cách ta tận hưởng chính hơi thở của mình.