Người ta hay bảo: muốn sống có kỷ luật thì viết nhật ký. Tôi nghe cũng thấy đúng. Nhưng tôi có một vấn đề rất lạ: tôi không giỏi sống theo dạng… ngày tháng.
Tôi không nhớ nổi “thứ Ba tuần trước” mình đã nghĩ gì. Tôi chỉ nhớ đại khái mình đã mệt, đã ăn gì đó, đã lỡ tay bấm thêm vài video, và đã hứa sẽ ngủ sớm như thể một lời thề tồn tại được đúng một tối.
Nhật ký, nếu viết nghiêm túc, giống như một bản báo cáo. Sáng làm gì, trưa làm gì, tối cảm thấy ra sao. Một ngày đi qua, lại thêm một ngày nữa. Nhìn lại thì rất đầy đủ, nhưng nó cũng có một nhược điểm: đời sống hay lặp. Mà cái lặp thì dễ làm mình… lười quay lại tìm.
Những thứ quan trọng nhất đôi khi lại bị trôi theo kiểu rất buồn cười. Không phải vì nó không quan trọng. Mà vì nó đến quá nhanh, và đi quá nhanh.
Một khoảnh khắc. Một âm thanh. Một câu nói. Một cái nhìn.
Nếu tôi đợi đến “đúng ngày, đúng tháng” để ghi nó vào nhật ký, nhiều khi tôi đã quên mất nó từng tồn tại. Hoặc tôi nhớ, nhưng nhớ kiểu mờ mờ như nhớ một giấc mơ vừa tỉnh.
Vậy nên tôi chọn tuỳ bút và hồi ký. Tuỳ bút cho tôi quyền… bắt lại cái vụt qua. Tôi không cần phải có ngày tháng ngay ngắn. Tôi chỉ cần một cái cớ. Một thứ làm mình giật mình: mùi cà phê, ánh đèn, một giọng nói, một đoạn đường, tiếng giày lẹp xẹp trên nền gạch, hay một tiếng chuông nhà thờ xa xa. Tuỳ bút giống như tôi rút cái khoảnh khắc đó ra khỏi dòng đời, đặt nó lên bàn, nhìn cho kỹ. Nó có quyền ngắn. Nó có quyền chóng vánh. Nó có quyền chỉ là một nét phác họa. Nhưng ít nhất, nó không bị mất.
Còn hồi ký thì khác. Hồi ký giống như tôi đóng đinh. Không phải đóng đinh để khoe. Mà để nhớ. Để những địa điểm, con người, biến cố đã đi qua mình không biến thành một đám sương mù trong đầu. Hồi ký cho tôi cái quyền nhấn mạnh: cái này đã từng xảy ra, cái này đã từng quan trọng, cái này đã từng làm mình thành ra mình của ngày hôm đó.
Tôi không nghĩ nhật ký là nhàm chán. Tôi cũng không nghĩ nó kém hiệu quả. Có khi với nhiều người, nhật ký là cái neo. Chỉ là với tôi, hai thứ kia hợp hơn. Tôi không cần ghi “hôm nay tôi ăn gì”. Mà tôi cần ghi “hôm nay có cái gì chạm vào cảm xúc của tôi”.
Như sáng nay. Sáng nay, tôi nghe tiếng chuông nhà thờ. Tiếng chuông đó không phải lần đầu nghe. Nhưng không hiểu sao hôm nay nó làm tôi khựng lại một chút. Có thể vì sáng yên. Có thể vì tôi đang đứng đúng chỗ gió đưa tiếng chuông tới. Có thể vì trong tôi có một phần vẫn là thằng nhỏ lớn lên ở Hố Nai — nơi mà bạn đi một đoạn đường ngắn thôi cũng gặp thêm một nhà thờ, và giọng nói người ta mang trong nó một thứ pha trộn kỳ lạ: Bắc mà lai Nam, như một câu chuyện di cư còn vương trong miệng. Nếu tôi viết nhật ký, có thể tôi sẽ ghi: “sáng nghe chuông nhà thờ.” Xong. Tối đọc lại chắc tôi cũng không thấy gì đặc biệt. Nhưng vì tôi viết tuỳ bút, tôi có thể mở một file mới. Đặt một cái tiêu đề đại khái: Hố Nai. Viết một lời tựa. Gạch vài điểm quan trọng để khỏi quên. Rồi để đó. Tôi không cần hoàn thành ngay. Tôi chỉ cần neo lại. Neo tiếng chuông. Neo cái cảm giác vừa bị kéo về một nơi mình tưởng đã quen đến mức không còn nhìn thấy. Để ngày mai, hoặc một ngày nào đó, tôi quay lại, tôi sẽ còn có cửa mà bước vào.
Và rồi, mỗi ngày tôi thêm một chút. Một cảnh. Một câu. Một ký ức. Một con người. Tới lúc nào đó, nó thành một bài hoàn chỉnh mà chính tôi cũng không biết nó sẽ hoàn chỉnh vào ngày nào. Nhưng tôi biết nó đã không bị trôi.
Tôi viết vì tôi thích viết, ừ đúng là vậy. Nhưng suy nghĩ sâu hơn, thì tôi viết… để chậm lại. Để chiêm nghiệm. Để lắng đọng. Để dặn tôi nhớ về những trải nghiệm, từng đau đớn, những lời hứa đã đến với tôi Để trân trọng hơn những thứ hay bị đời sống chạy qua như chạy ngang một con hẻm. Vì nếu không viết, nhiều thứ sẽ đi qua tôi như tiếng chuông nhà thờ sáng nay: vang một lúc rồi tắt.